نگاه اجمالی بر مبحث اسم در زبان ترکی

نگاه اجمالی بر مبحث اسم در زبان ترکی

نگاه اجمالی بر مبحث اسم در زبان ترکی

اسم ها و عبارات اسمی در زبان ترکی

اسم کلمه‌ای است که به یک فرد، یک چیز، مکان یا یک مفهوم انتزاعی مثل خوشحالی اشاره دارد. یک عبارت اسمی شامل گروهی از کلمات است که همراه با یک اسم می‌آیند مثل، صفت‌ها، ضمیر یا صفت‌های اشاره، یا دیگر تغییر‌دهنده‌ها (modifiers). عبارات اسمی در زبان ترکی،  درست مانند زبان انگلیسی،  در جایگاه فاعل و مفعول در جمله پدیدار می‌شوند. آن‌ها در جایگاه گزاره هم ظاهر می‌شوند (مثل: "دکتر" در جملۀ "”he is a doctor) و نشانه‌های زمان و شخص را به دوش می‌کشند، درست مثل افعال، در این موقعیت.

kadin (یک اسم) به معنای "زن"

sariᶊin kadin (عبارت اسمی) به معنای "زن موطلایی"

ᶊu dükkandaki kɪrmɪzɪ elbiseli sarɪᶊɪn kadɪn (عبارت اسمی)

" زن موطلایی با لباس قرمز، در مغازه"

همانطور که در مثال‌های پایین می‌بینید، اسمی که در عبارت اسمی آمده، همواره در پایان عبارت ظاهر می‌شود، و بقیۀ اجزا، تغییردهنده‌ها، قبل ازآن می‌آیند.  یک اسم یا یک عبارت اسمی در زبان ترکی در یک جمله، به‌صورت زیر قرار می‌گیرند:

به‌عنوان یک فاعل:

Yaᶊlɪ kadin otobüs bekliyordu (زن مسن)

Çocuklar parka gittiler (بچه‌ها)

Babam annemi aramɪ ama annem evde değilmiᶊ (پدرم-مادرم)

به‌عنوان یک مفعول مستقیم:

Annem gazeteyi okuyor

Kim Türk kahvesi içti? (قهوه ترک)

به‌عنوان یک مکان:

Çocuklar sinemada size bekliyorlar (سینما)

 Annem Istanbul ‘a otouruyor (در استانبول)

به‌عنوان یک جهت:

Yarɪn Erzurum’a gidiyoruz (به ارض روم)

 Kapɪya mɪ bakɪyorsunuz? (در)

به‌عنوان یک منبع:

Kediler içeriye camdan girmiᶊler.

Smsun’dan ne zaman geldiler? (از سامسون)

به‌عنوان یک گزاره:

Selim üniversite öğrencisi.

Annem doktordaymɪᶊ (در مطب دکتر بود)

به‌عنوان مکمل یک پسایند (لفظ الحاقی)

Bu çiçekleri Selin için getirmiler. (این گل‌ها را برای تو آورده بودند)

Annem bile Orhan’ɪ tanɪyamadɪ (مادرم)

 

وند تصریفی گروه‌های اسمی در زبان ترکی

همانطور که در مثال‌های بالا مشاهده می‌کنید، اسم‌ها بسته به جایگاه و نقشی که درجمله دارند، case marker ها(واج‌هایی که به نقش گرامری کلمات، جملات و عبارت‌های نشانه‌دار اشاره می‌کنند) را حمل می‌کنند. اسم‌ها، علاوه بر case marker ها، ممکن است نشانه‌های جمع و ملکی را نیز را دربر بگیرند. همۀ این نشانه‌ها مثل وندها، چسبیده‌اند و در ترتیبی معین بعد از ریشۀ اسم پدیدار می‌شوند. در این قسمت، به ساختار کامل یک ترکیب اسمی در زبان ترکی اشاره شده است:

Noun stem – plural- possessive- case (ریشۀ اسم- جمع- ملکی- نشانه)

Araba- lar-ɪm-a (ماشین‌هایم)

Çocuk-lar-ɪ-nɪ (بچه‌هایش)

زمانی که اسم‌ها در جایگاه گزاره می‌آیند، می‌توانند وند تصریفی زمانی و نشانه‌های شخص که تطابق فاعل و گزاره را نشان می‌دهد، به دوش بکشند.

Noun stem- PLURAL- POSSESSIVE-CASE- TENSE- PERSON

ریشۀ اسم- جمع- ملکی- نشانه- زمان- شخص

Araba- lar- ɪm-da-ydɪ-n (داخل ماشین‌هایم بودی)

Çocuk- lar- ɪ-nɪn-mɪᶊ (مال بچه‌ها بوده)

 

ریشه‌گیری اسم‌ها

اسم‌ها از فعل‌ها، صفت‌ها، و دیگر اسم به وسیلۀ پسوندگذاری مشتق می‌شوند. در این قسمت اسم‌هایی را مشاهده می‌کنید که از پسوندها مشتق شده است:

 

اسم مشتق

ریشۀ فعل

پسوند اشتقاقی

کتاب فروشkitabçi

کتابKitab

-Cl

کشتی گیر güreᶊçi

کشتی گیری güreᶊ 

 

هنرمندsanatçi

هنر sanat

 

اسم مشق

ریشه ی فعل

پسوند اشتقاقی

ایست (گاه انوبوس)            durak

توقف کردن                      dur-

AK-

هواپیما uçak

پرواز                              uç-

 

زیرکbilgi

دانستن                             bil-

-GI

معشوق sevgi

دوست داشتن                    sev-

 

 بافندگی örgü

بافتن                              ör-

 

زنگ ، سرچ    arama

زنگ زدن، سرچ کردن           ara-

-mA

برچسب çɪkartma

    بیرون آوردن               çɪkart

 

پیچیدنsarama

پیچیدن                           sar-

 

    دانش bilim

دانستن                              bil

-Im

   غذا yiyecek

خوردن                              ye- 

-(y)AcAK

     نوشیدنی içecek

نوشیدن                             iç-

 

       لباس giyecek

پوشیدن                            giy 

 

    تماشاگر izleyici

   تماشا کردن                    izle

-(y)ici

خواننده(کتاب) okuyucu

خواندن                            oku

 

        نگاه bakɪᶊ

نگاه کردن                        bak-

 

        پرستار(بچه)bakici

نگاه کردن                        bak-

 

فروش satiᶊ

فروختن                            sat-

-Iᶊ

پرواز uçuᶊ

پرواز کردن                         uç-

 

   وعده ی غذایی yemek

خوردن                              ye-

-mAK

     کار هنری yapit

    انجام دادن                   yap-

-It

     استنشاقesin

     دمیدن هوا                     es-

-In

   ادبیاتyazin

 

     نوشتن                       yaz-

 

    غواصdalgiç

       شیرجه رفتن              dal-

-glç, gAç

      فیلتر، پالایه süzgeç

 ممانعت کردن                 süz-

 

اسم مشتق

ریشه ی صفت

پسوند اشتقاقی

        طول  uzunluk

       بلند، طولانی             uzun

-lIk

      شادی                 mutluluk

       شاد                       mutlu

 

      کودکی               çocukluk

        کودک                  çocuk

 

 

ترکیبات اسمی

روش دیگر برای درست‌کردن اسم، ترکیب‌کردن است. در این قسمت مثال‌هایی از " کلمات غیرمرکب" آمده که بخشی بعنوان درست‌کنندۀ ترکیب ندارند. این‌ها تفاوت چندانی با کلمات مکمل در انگلیسی به لحاظ ریشه‌گیریشان ندارند. در بعضی موارد، دو اسم جوری نوشته می‌شوند که گویی یک کلمه است، در موارد دیگر، مانند مثال‌های زیر اینگونه نیست                          .

anneanne                 "مادربزرگ"            (anne+ anne)

erkek kardeᶊ            “برادر”                    (erkek+ kardeᶊ)

ᶊiᶊ kebab                  "چلو کباب برگ"       (ᶊiᶊ+ keba)

karafatma                  "سوسک حمام"        (kara+ fatma)

karabiber                    "فلفل سیاه"                (kara+ biber)

akciğer                        "جگر سفید، ریه"    (ak+ ciğer )

kabakulak                   "گوشک، پزشکی"    (kaba+ kulak)

 در موارد نسبتاً نادر، دو فعل در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و یک ترکیب اسمی را به‌وجود می‌آورند. به بیان دیگر، شکل انتهایی کلمۀ مشتق، یک اسم است، اگرچه قسمت‌های فرعی متعلق به گروه فعلی هستند. در این قسمت مثال‌هایی ذکر شده‌اند:

çekyat                    مبل تخت خواب شو            (çek+yat)                  

yapboz                       چیستان                          (yap+ boz)

gelgit                         جزر و مد                       (gel+git)

در قسمت زیر تمریناتی امده که می‌توانید تشکیل اسم در زبان ترکی را با آن‌ها تمرین کنید.

تمرین 1

این قسمت شامل یک معمای پسوندیست. همۀ قسمت‌ها را به ترتیب درست در کنار هم قرار دهید تا اسم یا عبارت‌های اسمی بسازید. به هماهنگی واکه‌ای و تغییرات در حروف بیصدای زبان ترکی توجه کنید.

  1. luk mutlu

  2. imiz cik e ler

  3. su portakal yu

  4. i öğrenci nde üniversite ler

  5.  ᶊeker elma i

  6. kocaman ‘ɪn lar Aslɪhan kɪrmɪzɪ balon ɪ

  7. dan ayakkabɪ ɪmɪz lar

  8. Üniversite si Yale ‘nde

  9. lar lu Istanbul

  10. de im yemeğ

تمرین 2

حالا، یک ریشۀ اسم را از اولین ستون  زیر بردارید و به آن پسوندهایی اضافه کنید تا اسم طولانی‌تری بسازید. نشانه‌های حروف صدادار و بیصدا در زبان ترکی را رعایت کنید. به هر یک از ریشه‌ها، حداقل یک پسوند بچسبانید. از هر پسوند فقط یک بار می‌توانید استفاده کنید.

 

پسوندها                             ریشه ها

araba                                   -çɪ                           - lar

bakkal                                  -çi                           -ler

ev                                         -çü                           -lɪğ

sokak                                   -da                           - mɪz

oyuncak                               -de                           -n

saat                                      -I                              - ta

terminal                               - imiz                       -ya

bilgisayar                             -ɪmɪz                       -u

arkadaᶊ                                 -ɪn

Ankara

Erol

süt

elma

 

تمرین 3

در این قسمت مجموعۀ دیگری ارائه شده است. طبق دستورالعمل سوال 2 پاسخ دهید.

 

پسوندها                             ریشه ها

anneanne                                -da

kitab                                       - de

ev                                           - imiz

televizyon                              - ɪmɪz

Siirt                                     - in

mutfak                                - ki

banyo                                 - lar

kahve                                 - ler

köpek                                 -miz

kuᶊ                                      - niz

inek                                     - nuz

  • ta

  • te

  • umnuz

  • un

تمرین4

با استفاده از ریشه‌های  ستون اول و پسوند های اشتقاقی ستون دوم، اسم بسازید. به‌خاطر بسپارید که -LIK  به صفت‌ها ، -CI به اسم‌ها ، و –(Y) AcAK به فعل ها متصل میشود. پس از ساختن اسم ها، معنای آن ها را حدس بزنید.

ریشه ها                                                    پسوند ها

uzun                                                        -LIK

araba                                                       - CI

ye-                                                           - (y) AcAK

akraba

iç-

kadin

misafirperver

Türk

yabancɪ

öğrenci

giy-

al-

mutlu

yorgun

 

پاسخنامه:

تمرین1:

1. mutluluk, 2. kediciklerimize, 3. Portakal suyu, 4. ¨universite ¨o˘grencilerinde, 5. elma s¸ekeri, 6. Aslıhan’ın kocaman kırmızı balonları, 7. ayakkabılarımızdan, 8. Yale U¨ niversitesi’nde, 9. I˙stanbullular,10. yeme˘gimde. 

تمرین 2.

araba-mız, bakkal-da, ev-ler-imiz-de, sokak-ta, oyuncak-c¸ı-lar, saat-c¸i, terminal-i, bilgisayar-ın, arkadas¸lı˘gımız, Ankara’ya, Erol’u, s¨ut-c¸ ¨u,elma-n.

تمرین 3.

anneannemiz, kitaplarımız, evdekiler, televizyonumuzda, Siirt’te, mutfakta, banyonuz, kahveniz, k¨ope˘gin, kus¸un, ine˘gimiz.

تمرین 4.

uzunluk, arabacı, yiyecek, akrabalık, ic¸ecek, kadınlık, misafirperverlik, T¨urkl¨uk, yabancılık, ¨o˘grencilik, giyecek, alacak, mutluluk, yorgunluk.