دو نوع هماهنگی واکهای در زبان ترکی وجود دارد: هماهنگی واکهای درونی که مربوط به ساختار درونی کلمه است، و هماهنگی واکهای بیرونی که در پسوندگذاری اهمیت دارد. براساس هماهنگی واکهای درونی در زبان ترکی، به بیان خیلی ساده، کلمات در ترکی میتوانند یا فقط حروف صدادار جلویی در زبان ترکی یا فقط حروف صدادار عقبی داشته باشند. شما نمیتوانید کلمهای داشته باشید که حروف صدادار جلویی و عقبی را باهم داشته باشد. این یکی از روشهای تشخیص واژههای قرضی است. گرچه این پدیده در زبانشناسی پدیده جالبیست، اما نیازی نیست شما به عنوان یک زبانآموز نگران این نوع هماهنگی واکهای در زبان ترکی استانبولی باشید؛ چرا که تشخیص واژههای قرضی کمک چندانی به شما نمیکند. ولی هماهنگی واکهای بیرونی بسیار مهم است و لازم است هرچه زودتر بر آن مسلط شوید.
وقتی به یک کلمه پسوند اضافه میکنید، حرف صدادار پسوند، طبق آخرین حرف صداداری که به آن وصل میشود تغییر مییابد. ما اینجا در اشاره به این پسوندها، حروف صداداری را که بهخاطر هماهنگی واکهای تغییر میکنند، با حرف بزرگ نشان میدهیم. به عنوان مثال، -lAr پسوند جمع است که بسته به کلمهای که به آن میچسبد، به صورت ler یا lar ظاهر میشود. بعد از حروف صدادار e، i، ü، و ö (صدادارهای جلویی) ler و بعد از حروف صدادار عقبی (a، ı، o و u) lar میآید. حرف بزرگ A در پسوند نشانگر این است که حرف صدادار تغییر میکند و تنها به صورت a معمولی نمیآید.
هماهنگی واکهای دو قسمتی یا نوع A
|
آخرین حرف صدادار کلمه |
پسوند |
مثال |
|
حروف صدادار جلویی (e و صدادارهایی که نقطه دارند): e، i، ü، ö |
+ler |
kare-ler, iş-ler, üzüm-ler, göz-ler |
|
حروف صدادار عقبی (a و صدادارهای بدون نقطه): a، ı، u، o |
+lar |
araba-lar, mertı-lar, kutu-lar, koro-lar |
دو نوع هماهنگی واکهای بیرونی در زبان ترکی وجود دارد. نوع اول که در بالا به آن اشاره شد، هماهنگی واکهای نوع A یا دو قسمتی است؛ زیرا بین دو حرف صدادار تغییر میکند. نوع دوم هماهنگی واکهای نوع I یا چهار قسمتی است و زمانی رخ میدهد که حرف صدادار پسوند، یک حرف صدادار بلند باشد که به سبب جلو بودن، عقب بودن و نیز گرد بودن حرف صدادار به صورت i، ı، u یا ü ظاهر میشود. نشانه ضمیر ملکی سوم شخص مفرد –(s)I که به اسم میچسبد، مثالی از این نوع است. بخش (s) زمانی تلفظ میشود که پسوند به کلمهای که به یک حرف صدادار ختم میشود چسبیده باشد. فقط دقت کنید که حرف صدادار پسوند چگونه تغییر میکند.
هماهنگی واکهای نوع I یا چهار قسمتی
|
آخرین حرف صدادار کلمه |
پسوند |
مثال |
|
a یا ı |
+(s)ı |
araba-sı, martı-sı |
|
u یا o |
+(s)u |
kutu-su, koro-su |
|
e یا i |
+(s)i |
kare-si, iki-si |
|
ü یا ö |
+(s)ü |
ütü-sü, göz-ü |
نوع واکههای موجود در کلمه اصلی تغییر کنند. با این حال، استثنائات هماهنگی واکهای در زبان ترکی وجود دارد که باید بهخوبی شناخته شوند. برخی از واژههای قرضی در ترکی، علیرغم داشتن حروف صدادار جلویی (مانند a، u یا o جلویی)، الزاماً طبق قواعد هماهنگی واکهای تغییر نمیکنند.
بعضی از کلمات قرضی که در زبان ترکی وجود دارند، حروف صدادار جلویی دارند اما هنگام افزودن پسوندها، به شکلی تغییر میکنند که گویی حروف صدادار معمولی دارند. بهعنوان مثال، کلمه "saat" (ساعت) زمانی که پسوند جمع –lAr به آن اضافه میشود، به "saar-ler" تغییر میکند زیرا آخرین "a" در کلمه saat یک حرف صدادار جلویی است.
از دیگر مثالهای این نوع کلمات میتوان به "terminal"، "kalp"، "dikkat" و "harf" اشاره کرد. همچنین کلمات "gol" (گل فوتبال) و "mesul" (مسئول) از جمله دیگر مثالهای رایج با o یا u جلویی هستند. این استثنائات در برخی اسامی خاص مانند Kemal، İclal، و Zuhal نیز مشاهده میشوند. لازم است که این کلمات استثنایی بهخوبی به خاطر سپرده شوند.
یکی دیگر از استثنائات هماهنگی واکهای در زبان ترکی، پسوند "-ki" است. این پسوند با صرفنظر از حرف صدادار قبلی، هنگام اتصال به کلمات هیچ تغییری نمیکند و به همان شکل باقی میماند. برای نمونه، در کلمات "arabadaki" (در اتومبیل) و "ordudaki" (در ارتش) مشاهده میشود که پسوند -ki بدون تغییر اضافه میشود. این پسوند استثنائاتی هم دارد، مانند: "dün" (دیشب) که به "dünkü" (دیشبانه) تبدیل میشود و "bugün" (امروز) که به "bugünkü" تبدیل میشود.
برخی پسوندهای دیگر نیز از قانون هماهنگی واکهای مستثنا هستند. بهعنوان مثال:
علاوه بر این، برخی پسوندها و پیشوندهای خارجی نیز دستخوش تغییرات هماهنگی واکهای نمیشوند. برای مثال، پیشوند "bi-" در "biçare" (بیچاره) و پسوند "-izm" در "şamanizm" (شامانیسم) تغییری نمیکنند.
دومین حرف صدادار در برخی پسوندهای زبان ترکی مانند پسوند استمراری "-(I)yor"، پسوند تصغیر "-Imtrak" و پسوند توانایی "-(y)Abil" نیز تغییر نمیکند. برای مثال: "gidiyor" (دارد میرود)، "okuyor" (دارد میخواند)، "yeşilimtrak" (سبزک)، "sarımtırak" (زردک)، "arayabil-" (میتواند جستجو کند) و "gidebil-" (میتواند برود).
برای اطلاعات بیشتر در مورد قوانین هماهنگی واکهای در زبان ترکی و استثنائات آن، میتوانید به این مقاله مراجعه کنید.
تمرین 1
کدامیک از کلمات زیر میتواند پسوند جمع –ler بگیرد؟
bardak göl masa kalem telefon
kelebek kalp saat kahve çay
تمرین 2
به کلمات زیر پسوند –lar یا –ler اضافه کنید.
ders ____ üniversite ____ kitap ____ sinema ____
sınav ____ öğretmen ____ kalem ____ taksi ____
öğrenci ____ arkadaş ____ tahta ____ radio ____
okul ____ sınıf ____ gün ____ çikolata ____
saat ____ çanta ____ akşam ____ metre ____
dikkat ____ ödev ____ defter ____ hal ____
gece ____ banka ____ simit ____ su ____
ev ____ numara ____ harf ____ kalp ____
تمرین 3
به کلمات زیر پسوند –lAr اضافه کرده و جمله بسازید. مثلاً
Evler soğuk.
Ev -ler kalabalık
Oda -lar dolu
Masa beyaz
Üniversite uzak
Hava sıcak
Çanta soğuk
Banka Amerikalı
Öğrenci kapalı
Bu adam Türk
Kitap kısa
Film sıkıcı
تمرین 4
پسوند –mAk در ترکی پسوند مصدرساز است و در هماهنگی واکهای دستخوش تغییر نوع A میشود. این پسوند را به فعلهای زیر اضافه کنید.
al ____ ara ____ bekle ____ bil ____
bul ____ dans et ____ dinle ____ dinlen ____
düşün ____ geç kal ____ gel ____ git ____
hasta ol ____ iç ____ iste ____ kal ____
kalk ____ konuş ____ koş ____ kilo ver ____
öğren ____ öğret ____ oku ____ ol ____
otur ____ sev ____ şarkı söyle ____ soru sor ____
tatil yap ____ telefon et ____ uyu ____ ver ____
gül ____ yat ____ ye ____ yürü ____
تمرین 5
پسوند –sIz که نفی یا محرومساز نامیده میشود، به اسمها چسبیده و معنی « بی، بدون » به آنها اضافه میکند، درست شبیه پسوند –less در انگلیسی (مثل homeless به معنی بیخانمان). مثلا su-suz (water-sIz) یعنی « بدون آب ». این پسوند را با اعمال کردن هماهنگی واکهای نوع I به کلمات زیر اضافه کنید.
Ev ____ bilet ____ para ____ arkadaş ____ izin ____
Emsal ____ uyku ____ süt ____ aşk ____ radio ____
kalp ____ saat ____ akıl ____ şeker ____ yogurt ____
ehliyet ____ gül ____ gol ____
تمرین 6
پسوند –lI را با اعمال هماهنگی واکهای نوع I به کلمات زیر اضافه کنید.
İstanbul ____ Atina ____ Portekiz ____ Amerika ____
Berlin ____ Ürdün ____ Fas ____ İran ____
Çin ____ İsveç ____ Kore ____ Hollanda ____
Afrika ____ Norveç ____ Somali ____ Kıbrıs ____
تمرین 7
کدامیک از افعال زیر پسوند –üyor میگیرد؟
gör kuru bık temizle
ütüle gül anla gel
gözle küs kus bekle
تمرین 8
کلمه پرسشی mI را به کلمات زیر اضافه کنید. توجه داشته باشید که با اینکه mI تحت تاثیر هماهنگی واکهای قرار میگیرد ولی به صورت یک کلمه جدا نوشته میشود.
تمرین 9
به کلمات زیر پسوند –lI و کلمه پرسشی mI اضافه کرده و جملات را کامل کنید. دقت کنید که ابتدا باید پسوند –lI را به کلمه بچسبانید و طبق آخرین حرف صدادار کلمه آن را هماهنگ کنید. سپس mI را به کلمه متصل کرده و آن را با حرف صدادار –lI هماهنگ کنید.
آکادمی زبان دید در بخش آموزش زبان ترکی استانبولی، دورههای مختلفی را با بهرهگیری از اساتید باتجربه برگزار میکند. این کلاسها به افرادی که تمایل دارند علاوه بر یادگیری مکالمه روان به زبان ترکی، خود را برای آزمونهایی همچون YOS آماده کنند، اختصاص دارد. همچنین، شرکتکنندگان میتوانند با دریافت مدرک معتبر، به تحصیلات خود در کشورهایی مانند ترکیه و قبرس ادامه دهند.
مؤسسه مهاجرتی دید، در کنار آکادمی زبان دید، خدمات مشاورهای حرفهای را توسط وکلا و مشاوران باتجربه و مسلط به قوانین مهاجرتی ترکیه ارائه میدهد. با کمک این مؤسسه، میتوانید بهسرعت زبان ترکی را فرا بگیرید و بهترین مسیرها برای اخذ پذیرش از معتبرترین دانشگاههای ترکیه و دستیابی به آیندهای روشن در این کشور را پیدا کنید.
برای اطلاعات تکمیلی با شماره زیر تماس بگیرید: شماره تماس: 09036272975
پکیج آموزش زبان انگلیسی با هوش مصنوعی موسسه زبان دید، راهحلی نوین و مؤثر برای یادگیری سریع و خودآموز زبان انگلیسی فراهم کرده است. این پکیج شامل ۲۰ ساعت محتوای آموزشی از جمله ویدئوهای متنوع و روشهای کاربردی استفاده از هوش مصنوعی مانند ChatGPT و Claude است که با تمرکز بر یادگیری تعاملی و شخصیسازی شده، زبانآموزان را برای آزمونهای آیلتس و تافل آماده میکند.
ورود به صفحهفرم مشاوره و تعیین سطح رایگان