حالت ملکی در زبان ترکی استانبولی

حالت ملکی در زبان ترکی استانبولی

-Iyor، حالت ملکی در زبان ترکی استانبولی

در این مقاله قصد داریم تا حالت ملکی و نقش کلمه lyor  در زبان ترکی استانبولی را مورد بررسی قرار دهیم. معنی lyor در زبان ترکی، شکل و ساختار این کلمه و نقش آن در منفی کردن فعل در ترکی استانبولی را شرح میدهیم. در واقع در این بخش و چند بخش بعدی، روی علامت های زمان اصلی تمرکز می کنیم و سپس درمورد زمان های مرکب در زبان ترکی استانبولی بحث خواهیم کرد که از طریق ترکیب دو علامت زمان ساخته شده اند.

10.1 معنی Iyor  در زبان ترکی استانبولی

-Iyor علامت ملکی است که به فعل های ترکی متصل میشود. اگرچه معنای آن بسیار شبیه به علامت -ing در زبان انگلیسی است، اما این دو بطور کامل هم پوشانی نمیکنند و آن فقط تعدادی از ویژگی های زمان حال -s انگلیسی را دارد. درست مانند  -ing، از -Iyor برای توصیف اتفاقات در حال وقوع و مداوم استفاده میشود.

Bak, otobüs geliyor.

Şu adam kime gülüyor?

برخلاف -ing، -Iyor می تواند با فعل های حالتی مانند "عاشق بودن"، "خواستن"، "دوست داشتن" استفاده شود، و نیز میتواند برای گفتن عادت ها و کارهای روزمره استفاده شود.

Seni seviyorum.

Ben de Fransızca öğrenmek istiyorum.

Sigara içiyor musun?

Hergün 2 km koşuyorum.

10.2 فرم (شکل،ساختار) Iyor در زبان ترکی استانبولی

فقط مصوت (حروف صدادار) اول -Iyor دستخوش هماهنگی واکه ای قرار میگیرد، درحالیکه دومین مصوت آن صرفنظر از اولین مصوت، به همان شکل باقی میماند. در این قسمت شرح مفصلی از تغییراتی که پسوند به وجود می آورد، آمده است.

الف) فعل هایی به صامت (حروف بیصدا) ختم میشوند: برای دانستن اینکه چگونه میخواهید اولین مصوت در -Iyor را تغییر دهید، به آخرین مصوت آن نگاه کنید:

e, i + iyor             gel > gel-iyor

a, ı + ıyor             at > at-ıyor

u, o + uyor           koş > koş-uyor

ü, ö + üyor       gül > gül-üyor

ب) افعالی که به u, ü, ı, i ، yor میگیرند:

 uyu > uyu-yor

yürü > yürü-yor

kaşı > kaşı-yor

پ) درصورتیکه فعل به مصوت های دیگر (a, e, o, ö) ختم شود، این مصوت ها حذف میشوند و  -Iyor برای هم آهنگ شدن با مصوت قبلی تغییر می کند. برای مثال، در اولین فعلِ قسمت زیر، a آخر حذف شده، -Iyor بهıyor چسبیده زیرا آن براساس اولین  a  هم آهنگ میشود.

ara > arıyor

bekle > bekliyor

özle > özlüyor

توجه کنید که ما قانونی به نام "تغییر e به i  و  a به ı" نداریم. آخرین مصوت فعل (یا اولین مصوتِ -Iyor) با مصوت قبلی هم آهنگ میشود (مصوتی که بعد از آنکه به فعل چسبید، قبل از آن می اید). در آخرین مثال، özle- ، تبدیل به özlüyor میشود، این درحالیست که -Iyor به خاطر ¨o تبدیل به  -¨uyor میشود.

ت) فعل های de و ye- به صورت های زیر تغییر می کنند:

ye > yiyor

de > diyor

ث) فعل های git-, et-, و tat- دستخوش تغییر صدا میشوند (/t/ > /d/). برای دیدن مثال های بیشتر از این نوع تغییر صدا به بخش 2 مراجعه کنید.

git > gidiyor

et > ediyor

tat > tadıyor

منفی کردن فعل با استفاده از lyor در زبان ترکی استانبولی

منفی: فعل + mA+ Iyor

توجه کنید که مصوت آخر در -mA زمانیکه -Iyor متصل میشود، دستخوش تغییری قرارمیگیرد، درست مانند آخرین مصوت در فعل هایی که به a یا e ختم میشوند. مصوت حذف میشود و اولین مصوتِ پسوندِ -Iyor طبق مصوتی که بعد از آن می آید، هم آهنگ میشود. برای مثال:

isteme > istemiyor

arama > aramıyor

özleme > özlemiyor

10.4 علامت های شخص

علامت های شخص بعد از -Iyor متصل میشوند. علامت سوم شخص مفرد، درست مانند حالت در صرف کل فعل ها، مفهومی ندارد، و علامت سوم شخص جمع -lAr است که میتواند بصورت اختیاری حذف شود.

Ben        V-Iyor        -um         Ben elma yiyorum.

Sen       -sun         Sen elma yiyorsun.

O          -Ø            O elma yiyor.

Biz          -uz           Biz elma yiyoruz.

Siz          -sunuz     Siz elma yiyorsunuz.

Onlar          -lar          Onlar elma yiyor(lar).

علامت های شخص عموما دستخوش هماهنکی واکه ای قرار میگیرند، اما از آنجاییکه آخرین مصوتِ پسوند اضافی تغییری نمیکند وبه شکل o باقی میماند، علامت های شخص همواره بصورت -um, -uz وغیره هستند.

همانطور که در سایر جدول های صرف کلمات خواهید دید، علامت سوم شخص جمع بصورت -lAr ظاهر میشود و همانطور که بعدا خواهید دید، همیشه بصورت یک استثنا رفتار میکند. برای مثال، ترتیب وقوع آن مانند سایر علامت های شخص نیست. این به این دلیل است که -lAr علامت شخص نیست. فقط یک علامت جمع است. در سوم شخص مفرد ، شخص بر اساس فعل تطابق نمی یابد، و علامت جمع فقط فعل را جمع میکند تا اینکه مانند یک علامت شخص رفتار کند. این رفتار استثنائی، اختیاری، و هم صدایی با علامت جمعِ  آن را توجیه میکند.

 

10.5 سوال mI

توجه کنید که علامت های شخص بعد از سوالِ mI می آیند. Onlar (سوم شخص جمع) یک استثناست.

istiyorsun > istiyor musun?

istiyorum > istiyor muyum?

istiyorlar > istiyorlar mı?

10.6 الگوی -Iyor

 

 

(+)

(−)

(+/?)

(−/?)

Ben

istiyorum

istemiyorum

Istiyor muyum?

istemiyor muyum?

Sen

istiyorsun

istemiyorsun

istiyor musun?

istemiyor musun?

O

istiyor

istemiyor

istiyor mu?

istemiyor mu?

Biz

istiyoruz

istemiyoruz

istiyor muyuz?

istemiyor muyuz?

Siz

istiyorsunuz

istemiyoruz

istiyor musunuz?

istemiyor musunuz?

Onlar

istiyor(lar)

istemiyor(lar)

istiyorlar mı?

istemiyorlar mı?

 

 تمرین 1. شکل صحیحِ -Iyor و علامت های شخص را اضافه کنید. به شخص ها در ستون اول توجه کنید.

Ben         al -----            ara -----                bekle -----             bil -----

Sen         bul -----          dans et ----          dinle -----               dinlen----

O            düşün ---        geç kal ----          gel ------                  git---

Biz         hasta ol----      iç -----                  iste -----                 de-----

Siz          kalk----             konuş-----          koş -----              kilo ver-----

Onlar   öğren ----          öğret -----          oku -----                şarkı söyle ----

تمرین2 . با استفاده از شکل منفیِ -Iyor، کار هایی که الان انجام نمیدهید را فهرست کنید. ممکن است از فعل های زیر یا دیگری استفاده کنید. برای مثال:

piyano çal-: Ben şu anda piyano çalmıyorum.

"من الان پیانو نمیزنم."

dondurma ye-, ˙Ilknur’la konus¸-, göbek at-, ğzül-, kahve iç-, şarkı söyle-, dinlen-, tatil için plan yap-,maratona hazırlan-, alışveriş yap-, roman yaz-, dans et-, rejim yap-, Fransızca öğren-, araba kullan-, anneannemin çiçeklerini sula-, babamla tavla oyna-, kahvaltı yap-, fotoğraf çek-, piyango bileti satın al-

 

تمرین3 . با شکل صحیح -Iyor  و حرف پرسشی،سوالات را کامل کنید تا از هم کلاسی هایتان بپرسید در حال انجام چه کاری هستند یا چه میکنند؟

1. Sen hergün spor yap ----------?

2. Kahvaltıda çay iç ---------?

3. Et ye ---------?

4. Sigara iç --------?

5. Türkçe dışında yabancı dil bil -----------?

6. Her yaz denize gir ---------?

7. Kış mevsimini sev --------?

8. Hergün gazete oku ---------?

9. Hergün haberleri dinle --------?

10. Hergün annene ya da babana telefon et --------?

تمرین4 . جاهای هالی را با -Iyor و سایر پسوند های لازم پر کنید.

1. Ben şarkı söyle --------.

2. Ahmet Bey dans et ----------.

3. Siz Türk kahvesi iste ---------?

4. Hayır, ben kahve sevme ----------.

5. Mary çok güzel Japonca konuş----------. Sen de Japonca bil -----------?

6. Hayır, maalesef ben Japonca bil -----------.

7. Sen hergün derse geç kal ---------.

8. Biz otobüs bekle ---------.

9. Bu mevsimde çok yağmur yağ -------- ----------?

10. Onlar Ankara’da otur --------. Siz nerede otur ---------?

11. Şebnem ve ˙Ilhan yarın akşam evlen ----------.

12. ˙Istanbul’da kışın çok kar yağ ----------.

13. Siz denize girmek iste -------- --------?

14. Ben et ye ---------. Vejeteryanım.

15. Öğrenciler klasik müzik dinle --------(منفی). Onlar pop müzik dinle --------.

16. Bugün hiç konuş --------, yorgun musun?

17. Bu sınıfta kimler Fransızca bil ----------?

18. Ben her sabah sekizde kalk --------, duş al ------- , kahvaltı yap -------- .

19. Buket kiminle dans et ---------?

20. (Ben) seni sev ---------