حالت های مختلف از و حالت مفعولی غیرمستقیم در زبان ترکی استانبولی

حالت های مختلف از و حالت مفعولی غیرمستقیم در زبان ترکی استانبولی

آموزش حالت های مختلف از و حالت مفعولی غیرمستقیم در زبان ترکی استانبولی

حالت مفعولی غیرمستقیم در زبان ترکی استانبولی (حالت دستوری اسم یا گروه اسمی که دریافت کننده را مشخص میکند و در فارسی بعد از برای یا به قرار میگیرد.حالت برایی)- (حالت ازی- حالت دستوری اسم یا گروه اسمی که حرکت از منشا را نشان میدهد ودر فارسی با حرف اضافه ی از مشخص میشود)

 

4.3. حالت ازی در زبان ترکی استانبولی

حالت ازی منبع فعالیتی را مشخص میکند (مثل: ev- den "از خانه") که در زبان انگلیسی اغلب با “from” )از( یا  (عازم شدن)“off” نشان داده میشوند.نقش آن در مقایسه با سایر نقش نماها شفاف تر است.

Ahmet Bey Ankara’dan geliyor.

"احمد آقا از آنکارا می آید."

Pilotlar uc¸aktan iniyorlar.

"خلبان ها از هواپیما پیاده میشوند".

این نقش نما میتواند خوانش جزئی نیز داشته باشد:

kekten ye

"از کیک بخور"         

 

اگرچه این نقش نما میتواند در ساختار های غیرقابل پیش بینی با چند فعل بیاید، اما استفاده های این چنینی از آن زیاد رایج نیستند. -DAn hos¸lan (دوست داشتن) ، -DAn vazgeç (تسلیم شدن) ، و -DAn sıkıl (خسته شدن از چیزی) ، تعدادی از مثال های رایجی هستند که در آنها فاعل یک تجربه کننده است و حالت ازی منبع این تجربه را مشخص میکند. مثال:

kork-(ترسیدن از چیزی)                         

K¨opeklerden çok korkuyorum.

sıkıl-/bık-(خسته شدن از چیزی)              

Ders c¸alıs¸maktan sıkıldım.

hos¸lan-(دوست داشتن/لذت بردن)             

M¨uzik dinlemekten hos¸lanıyor musun?

c¸ık-   (ترک کردن، راهی شدن)

Saat kac¸ta is¸ten c¸ıkıyorsun?

nefret et-(متنفر بودن از چیزی)                    

Ispanaktan nefret ediyorum.

bahset-(ذکر کردن، حرف زدن درباره ی چیزی)

Bu kitap neden bahsediyor?

kac¸-(فرار کردن)                                      

Kedi k¨opekten kac¸ıyor.

mezun ol-(فارغ التحصیل شدن)                   

U¨ niversiteden ne zaman mezun oldun?

gec¸-(عبور کزدن)                                     

Bu otob¨us Bes¸iktas¸’tan gec¸iyor mu?

علاوه بر فعل ها، صفت ها و پسایند ها نیز مکمل های علامت دار حالت ازی میگیرند. (برای مثال، -DAn  beri (از)، -DAn itibaren (از....تا الان)، -DAn emin (مطمئن)). حالت ازی، در مقایسات هم استفاده میشود و معنای (بیشتر از) را دارد.

Istanbul Ankara’dan daha kalabalık.

‘استانبول شلوغ تر از آنکاراست.’

T¨urkiye Norvec¸’ten daha sıcak.

Ays¸e sekiz yas¸ında. Ahmet oniki yas¸ında. Ays¸e Ahmet’ten daha k¨uc¸ ¨uk.

Bu bakkal s¸u bakkaldan daha pahalı.

Ahmet Selim’den daha c¸ok c¸alıs¸ıyor.

Ben senden daha iyi T¨urkc¸e konus¸uyorum.

Tren otob¨usten daha hızlı gidiyor.

حالت ازی، درست مثل حالت دری ، دستخوش هماهنگی واکه ای و همگونی حروف بیصدای نوع A قرار میگیرد:

a, ı, u, o + dan adam-dan, ˙Istanbul-dan, telefon-dan, kıs¸-tan

e, i, ¨u, ¨o + den ev-den, Eskis¸ehir-den, ¨uz¨um-den, g¨ol-den

تبدیلt به d و نیز برعکس، طبق قانون همگونی حروف بیصدا انجام میشود:

ev-den vs. et-ten

adam-dan vs. park-tan

مانند همه ی نقش نما ها، زمانیکه –Dan بعد از اسم های مناسب بیاید، با (’) نوشته میشود:

Ali’den vs. Kediden

تمرین 7. –DAn را به کلمات زیر اضافه کنید.

Araba----      sokak------      kız-----               hamam-----          elbise------

Ankara----     ben------        çocuk------          telefon-----            soru------

U¨ rdu¨n----- Yale--------  sandalye-------       masa--------           o--------

otob¨us------- mektup------- ağaç----             mutfak--------       Paris--------

Osman-----   Sally------   Erzurum------       televizyon------    elma------

 

تمرین8. –Dan را اضافه کرده و جملات را کامل کنید.

1. ˙Istanbul           ne zaman geliyorsun?

2. Yolcular otobüs                iniyorlar.

3. Sen                 birs¸ey istiyorum.

4. Sen en çok ne t¨ur kitaplar             hoᶊlanıyorsun?

5. Ben polisiye romanlar                hoᶊlanıyorum.

6. Sen en çok ne                korkuyorsun?

7. Ben en çok fare            korkuyorum.

8. Kim yarın ˙Izmir           geliyor.

9. Ben ᶊarkı s¨oylemek          hic¸ hos¸lanmıyorum.

10. Kitapc¸ı              yeni bir s¨ozlük alıyorum.

11. Hırsız polis            kac¸ıyor.

12. çocuklar ıspanak           nefret ediyorlar.

13. Bu film ne          bahsediyor?

14. Ben her sabah saat sekizde ev           çıkıyorum.

15. Uçak hangi terminal               kalkıyor?

16. Siz hangi manav               sebze alıyorsunuz?

17. Ben mayısta ¨universite              mezun oluyorum.

 

تمرین 9. جاهای خالی را با -(y)A, -DA, یا –Dan پر کنید.

1. Beᶊiktaᶊ ----------vapur -------------in, otobüs ----------bin.

2. Bakkal-------------- kahve var mı acaba?

3. Murat Bey her sabah saat sekiz ----------------ev --------------çıkıyor, akᶊam saat altı ---------ev dönüyor.

4. Bu otobüs Beᶊikta------------ᶊ geçiyor mu?

5. Bu tren Ankara--------------- geliyor, Erzurum -------------değil.

6. Ben çok hastayım. Doktor --------------gidiyorum.

7. Siz her hafta çocuklar ------------mektup yazıyor musunuz?

8. Siz ne tür filmler ----------------hoᶊlanıyor sunuz?

9. Biz Ahmet bey ------------para istiyoruz ama o biz para vermiyor.

10. Uçak saat yedi buçuk --------------bu terminal kalkıyor.

11. Genç adam pencere --------------sokak -------------bakıyor.

12. Genç adam sence ne ----------------bakıyor?

13. Sen herg¨un ev ---------------iᶊ ------------------neyle gidiyorsun?

14. Tren Ankara ˙----------------Istanbul -----------kaç saat --------------gidiyor?

15. Boston -------------Mehmet -------------telefon ediyorum.

16. Ben hastane --------------çalıᶊıyorum. Ev -------------hastane--------------- y¨ur¨uyerek yarım saat gidiyorum.

17. Biz ᶊimdi ˙Istanbul ------------------oturuyoruz. Ama gelecek ay Ankara ---------tas¸ınıyoruz.

18. ˙Istanbul ---------------New York -----------herg¨un uc¸ak var mı?

 

4.4 حالت مفعول مستقیم در ترکی استانبولی

نقشنمای مفعول مستقیم، -(y) I است. هماهنگی واکه ای نوع I به مصوت های موجود در پسوند yı, yi, yu, y¨u. اعمال میشود و –Y زمانیکه به کلماتی که به صامت ختم میشوند میچسبد، حذف میشود: ev-i but araba-yı..

بعد از علامت مالکیت (که شامل علامت مرکب است) و ضمائر، پسوند بصورت nı, ni, nu, n¨ میشود.

حالت مفعول مستقیم، در مفعول مستقیم جمله رخ میدهد. این حالت معمولا مفعول را معین میکند،یعنی، مثل ‘the’ درزبان انگلیسی عمل میکند. زمانیکه مفعول غیرمستقیم است، حذف میشود. (برای مثال: a book به جای the bool ).

Ays¸e kitap okuyor      ‘Ays¸e is reading (a) book.’

(عایشه یک کتاب میخواند)

Ays¸e kitabı okuyor      ‘Ays¸e is reading the book.’

(عایشه (آن) کتاب را میخواند)

Ben elma yemek istiyorum. ‘I want to eat (an) apple(s). (Any apple would do.)’

من میخواهم یک سیب بخورم. هر سیبی که باشد

Ben elmayı yemek istiyorum. ‘I want to eat the apple. (The one that I have in my mind.)'

من میخواهم آن سیب را بخورم. (آن سیبی که در ذهنم هست)

Sekreter arıyorum. ‘I am looking for a secretary.’

من دنبال یکمنشی میگردم (هر منشی ای)

Sekreteri arıyorum. ‘I am looking for the secretary.’

من دنبال (آن) منشی میگردم

 

حالت مفعول مستقیم در بستر های زیر الزامیست.

الف) زمانیکه مفعول مستقیم یک اسم درست است. توجه داشته باشید که زمانیکه این مورد بعد از یک اسم درست می آید، با آپوستروف (’)  می آید.

D¨un Akmerkez’de Mehmet Bey’i g¨ord¨um.

Hasan Ays¸e’yi seviyor . . .

ب) زماینکه مفعول مستقیم یک ضمیر مثل he, she, they, this, و غیره است.

Seni seviyorum.

Onu anlamıyorum.

Bunu g¨or¨uyor musunuz?

پ) زمانیکه مفعول به وسیله ی یک ضمیر اشاره تغییر کند.

Bu kitabı okuyoruz (but kitap okuyoruz is okay)

O adamı tanıyor musunuz?

ت) زمانیکه مفعول با یک عبارت موصولی یا یک توصیف کننده که ki دارد، تغییر کند:

Bahc¸ede foto˘graf c¸eken adamı tanıyor musunuz?

Bahc¸edeki adamı tanıyor musunuz?

ث) زمانیکه مفعول با hangi, her یا bütün تغییر کند.

B¨ ut ¨un alıs¸tırmaları yapıyorum.

Her kitabı okudum

Hangi gazeteyi istiyorsun?

ج) زمانیکه مفعول علامت ملکی دارد.

Kitabımı okuyorum.

Annemi arıyorum.

چ)زمانیکه مفعول سوالی مثل چه کسی، کجا است.

Nereyi g¨ormediniz?

Kimi arıyorsunuz?

توجه داشته باشید که ne (چی) با و بدون حالت مفعولی مستقیم قابل استفاده است.

Ne arıyorsunuz?

Neyi arıyorsunuz?

ح) زمانیکه مفعول نزدیک فعل نیست. توجه کنید که در چنین مواردی، مفعول لزوما معنای معینی ندارد. جمله های جفتی زیر معنای یکسانی دارند.

Babam her sabah gazete okuyor.

Babam gazeteyi her sabah okuyor.

C¸ ok g¨uzel T¨ urkc¸e konus¸uyorsunuz.

T¨ urkc¸e’yi c¸ok g¨uzel konus¸uyorsunuz.

Ben radyo dinliyorum.

Radyoyu ben dinliyorum.

قبلا گفتیم حالت مفعولی مستقیم، زمانیکه مفعول نزدیک فعل نیست، اجباریست. استثنائاتی به این قانون وجود دارند.

الف) زمانیکه واژه ی وسطی، کلمه ی پرسشی mɪ,bile, dA باشد:

کلمه ی پرسشی     Ayᶊe kitap mı okuyor?

Bile(حتی)       Ayᶊe kitap bile okuyor.

dA(همچنین)     Ayᶊe kitap da okuyor.

ب) مفعول های خالی، یعنی مفعول هایی که حالت مستقیم یا هر نوع حالت دیگری را ندارند، میتوانند بعد از فعل و در انتهای جمله ظاهر شوند،مشروط بر اینکه آنها بعنوان یک چاره اندیشی بعد از انجام کاری و زمانیکه خوانش کلی دارند، نشان داده شوند:

Ben ic¸mem bu saatte c¸ay.

‘من این وقت شب چای نمیخورم’

حالت های مفعولی مستقیم نمی تواندد در بستر های زیر استفاده شوند:

الف) زمانیکه مفعول با çok,az, hiç تغییر کند:

C¸ ok mektup yazdın.

Hic¸ mektup yazmadın.

Az mektup yazdın.

ب) زمانیکه مفعول nece باشد:

Ayᶊe nece konuᶊuyor?

ممکن است حالت مفعول مستقیم را مانند ساختارهای تابعی همچون ‘I want [to sing](میخواهم آواز بخوانم)به مجموعه ی فعلی –mAK اضافه کنید. دقیقا همانطور که در جمله ی “I want [the apple]”، مجموعه ی فعلی –mAK در جایگاه مفعول مستقیم ظاهر میشود و میتواند نقش مفعول غیر مستقیم را به دوش بکشد. در چنین مواقعی، قانون تبدیل k به ğ و برعکس، در مورد –mAK نیز قابل اعمال است. به خاطر بسپارید، زمانیکه یک حالت مفعولی مستقیم را به واژه ای چون mutfak  اضافه میکنیم، آن واژه تبذیل به mutfağɪ میشود. تغییری مشابه این در فعل هایی که –mAK دارند مشهود است:

Onunla tanıs¸mak istiyorum.

Onunla tanıs¸ma˘gı c¸ok istiyorum.

Ankara’yı g¨ormek istiyorum.

Ankara’yı g¨orme˘gi c¸ok istiyorum.

به یاد بسپارید، زمانیکه مفعول هم جوار با فعل نیست، حالت مفعولی مستقیم الزامیست.  زمانیکه çok در فعل وسطی –mAK و فعل اصلی  وجودداشته باشد، حالت مفعولی مستقیم الزامیست. زمانیکه مجموعه ی فعلی –mAK با فعل همجوار است، داشتن حالت مفعول مستقیم ممکن (و نه اجباریست). در چنین مواقعی، زمانیکه ساختار فعل mAK، حالت مفعولی مستقیم را دربردارد، شما منظورتان انجام آن فعل است، برای مثال، چیزی که شما میخواهید ملاقات با اوست(نه انجام کار دیگری)، یا چزیکه میخواهید دیدن آنکاراست، نه خواندن راجع به آن، یا دیدن آنکارا چیزیست که شما میخواهید، نه ازمیر. در نتیجه، داشن حالت مفعولی مستقیم در مفعول مجموعه ی فعلی –mAK، نقش گفتاری اضافه ای دارد. اگر شما حالت مفعولی مستقیم نداشتید، منظورتان را با لحن خنثایی بیان میکردید: میخواهید آنکارا را ببینید.

زمانیکه واژه های زیر را تلفظ میکنیم، به جای /ğ/ آنها را با /y/ تلفظ میکنیم.

Onunla tanıᶊmağı istiyorum.

Ankara’yı görmeği istiyorum.

درواقع، امروزه نوشتن این کلمات با y رایج تر هم هست. پس به احتمال زیاد خواهید دید که چنین جملاتی اینگونه نوشته میشوند:

Onunla tanıs¸mayı c¸ok istiyorum.

Ankara’yı g¨ormeyi c¸ok istiyorum.

به خاطر بسپارید که فعل ها بر اساس مکمل های علامت دار نقش دار خود دسته بندی میشوند. پس ما افعال مفعولی مستقیم، برایی و غیره داریم. حالت های مفعولی مستقیم فقط با فعل های مفعولی مستقیم استفاده میشوند (مثل birᶊeye sev-, birᶊeye oku-, birᶊeye anla-, birᶊeye dinle- ). افعال برایی، مفعول های برایی مشخصی دارند(مثل birᶊeye bak-, birᶊeye bin )و بقیه افعال ازی هستند و مکمل های ازی مشخصی دراند (مثل birᶊeyden kork-, birᶊeyden hoğlan ). در نتیجه باید یاد بگیرید که کدام فعل ها، مفعولی مستقیم هستند. به خاطر بسپارید که فقط حالت مفعوی مستقیم میتواند حذف شود. بقیه ی نقش نما ها تحت هیچ شرایطی نمیتوانند حذف شوند.

تمرین10. به کلمات زیر شکلی از حالت مفعول مستقیم را اضافه کنید:

ders ----------üniversite-------------- kitap----------- sinema----------------

Sınav---------- öğretmen------------ kalem----------- taksi----------------

Öörenci------- arkadaᶊ-------------- tahta------------- radyo------------

Okul---------- sınıf------------------ ğun-------------- çikolata-----------

Masa--------- çanta -------------akᶊam---------------- metre-----------

Ödev-------- cep telefonu------- gece----------------- banka----------

Simit-------- su --------------------ev------------------- Numara--------

Kek--------- Arap--------------- mutfak-------------- Beᶊiktaᶊ otobüsü

Araban------ Seda--------------- Salı---------------- akᶊamı-----

 

تمرین9. در جاهای خالی در صورت نیاز حالت مفعول مستقیم بگذارید. از آن در جایی استفاده کنید که نیاز باشد.

1. Selim Bey                       partiye davet edecek misiniz?

2. Ben de o film                   görmek istiyorum.

3. Herg¨un gazete                     okuyor musun?

4. Gazete                    nereden alıyorsun?

5. Japonlar nece                   konus¸uyor?

6. Bu kitaplar                 sana getirdim.

7. Sen bu d¨onem nece                  ¨o˘greniyorsun?

8. L¨utfen ben                dikkatli dinleyin.

9. Onlara ne                      s¨oyleyece˘giz?

10. Bu kahve                 sana yaptım.

11. Sana kahve                yapıyorum.

12. Sana bu kahve           yapıyorum.

13. O˘guz c¸ok g¨uzel Almanca               konus¸uyor ama Fransızca pek iyi bilmiyor.

14. Kahvaltıda genellikle ne             ic¸iyorsunuz? C¸ ay mı, kahve mi?

15. Yarın Dolmabahc¸e Sarayı              g¨orece˘giz.

16. Bana bir bardak             ver.

17. Bana s¸u bardak             ver.

18. Ays¸eg¨ul b¨ut¨un T¨urk ¨o˘grenciler                 tanıyor.

19. Siz s¸u k¨os¸edeki adam                    tanıyor musunuz?

20. Ben hic¸ Japon ¨o˘grenci                      tanımıyorum.

21. C¸ ocuklar bu durakta otob¨us             bekliyorlar.

22. C¸ ocuklar otob¨us                    bu durakta bekliyorlar.

23. Size baklava                 alıyorum.

24. Baklava               size alıyorum.

25. Sokaktaki k¨opekler             g¨or¨uyor musun?

26. Biz bazı aks¸amlar lokantada yemek                yiyoruz.

27. Biz yemek               bazı aks¸amlar lokantada yiyoruz.

28. Siz ekmek              nereden alıyorsunuz?

29. Belma eski arabası             satıyor.

30. Ben sen           asla anlamıyorum!

31. Sence biz           tanıyorlar mı?

32. T¨urk yemekleri             seviyor musunuz?

33. ˙Istanbul               c¸ok seveceksiniz.