فعل های var و yok در زبان ترکی استانبولی : برای بیان وجود داشتن /نداشتن

فعل های var و yok در زبان ترکی استانبولی : برای بیان وجود داشتن /نداشتن

در این مطلب فعل های var و yok در زبان ترکی استانبولی که برای بیان وجود داشتن /نداشتن هستند را مورد بررسی قرار می دهیم.

فهرست مطالب:

7.1 حالت locative و ملکی فعل های "وجود داشتن"

7.2 var/yok در ساختارهای وابسته

7.3 var/yok در عبارات موصولی

7.4 زمان و وجه در var/yok

7.5 علامت های شخص در var/yok

7.6 yok در مقابل değil

 

7.1 اگزیستانسیال locative و possessive (ملکی)

جملات بیانگر وجود داشتن/ نداشتن با var (موجود بودن) و yok (موجود نبودن)، برای نشان دادن "وجود داشتن..." و "وجود نداشتن..." در زبان فارسی استفاده میشوند (در انگلیسی با there is و there isn’t نشان داده میشوند). در جملات اینچنینی، عموما با locative های قیدی نشان داده میشوند.

Istanbul’da çok Japon turist var.

در استانبول تعداد زیادی توریست ژاپنی وجود دارند.

 

Bende hiç para yok.

من هیچ پولی ندارم (هیچ پولی نزد من موجود نیست )

در این قسمت، این نوع ساختار را همراه با مثال های بیشتری میبینیم:

اسم- locative + اسم + var/yok

Arabada bir köpek var.

در ماشین یک سگ وجود دارد.

 

Bahçede iki kiraz ağacı var.

در باغچه دو درخت گیلاس وجود دارند.

 

Masada su bardağı yok.

روی میز لیوان آبی وجود ندارد.

 

Bu kafede Türk kahvesi yok.

در این قهوه خانه، قهوه ی ترک موجود نیست.

معنی دیگری که از فعل های var و yok در زبان ترکی استانبولی برداشت میشود، معنای ملکی "من ....دارم" است. در چنین ساختارهایی یک ترکیب اضافی- ملکی همراه با var/yok استفاده میشود:

اسم مالک- genitive + اسم مملوک- ملکی + var/yok

 

Benim iki kızım var

من دو دختر دارم.

 

Aynur’un kırmızı bir arabası var.

آینور یک ماشین قرمز دارد.

 

Bu odanın kliması yok.

این اتاق برق ندارد.

 

Bu otelin çok guzel deniz manzarası var.

این هتل منظره ی رو به دریای قشنگی دارد.

 

Bu kedilerin annesi yok.

این گربه ها مادر ندارند.

داشتن فعل های var و yok در زبان ترکی استانبولی برای بیان وجود داشتن/نداشتن بدون یک ساختار locative و یا اضافی-ملکی، امری ممکن است. در چنین استفاده هایی، locative قیدی میتواند هم با یک قید زمان جابجا شود و هم میتواند کاملا حذف شود. مثال ها را ببینید:

Yarın sınav var mı?

آیا فردا امتحان هست؟

Her hafta toplantı var.

هر هفته یک جلسه هست.

 

Yarın akᶊam çok önemli bir maç var.

فردا عصر یک بازی مهم هست (وجود دارد).

 

(Restoranda, garsona) Meyve suyu var mı?

شما آب میوه دارید؟

 

Cuma günü Meksika’ya uçak var mı?

در روز جمعه، پروازی به مکزیک وجود دارد؟

 

در سوال های بله یا خیر، قسمت mI  در سوال بسته به تمرکز سوال، بعد از فعل های var و yok در زبان ترکی استانبولی یا هر مولفه ای در جمله  می آید.

Bu otelde Fransız turist yok mu? 

در این هتل هیچ توریست فرانسوی ای وجود ندارد؟

 

uraya yakın bir postane var mı?

ایا این نزدیکی ها، اداره ی پستی وجود دارد؟

 

Bu otelde yuzme havuzu mu var?

ایا در این هتل استخر شنا وجود دارد؟ (با تاکیدی متضاد بر روی اسخر شنا)

 

Sizde fazla bilet var mı?

آیا شما بلیط اضافی دارید؟ (به لحاظ تحت اللفظی یعنی، در شما بلیطی وجود دارد؟)

 

Sizin fazla biletiniz var mı?

بلیط اضافی دارید؟

 

همانطور که در دو مثال آخر می بینید، حالت ملکی را میشود هم توسط  عبارات locative و هم عبارات اضافی-ملکی نشان داد. در این قسمت مثال های بیشتر را ببینید:

Sizin Fransızca sözlüğünüz var mı?

Sizde Fransızca sözlüğü var mı?

اگرچه سوال های بالا را میتوان به یک صورت ترجمه کرد: :"آیا دیکشنری فرانسوی دارید؟"، اما تفاوت جزیی ای در معنای آنها وجود دارد. زمانیکه از ساختار ملکی استفاده شود، مفعولی که اشاره شده توسط یک شخص تصاحب میشود.در مثال نخست با ساختار اضافی-ملکی، گوینده میپرسد آیا آنها دیکشنری دارند، آیا دیکشنری مال خودشان است.

 زمانیکه از locative استفاده میشود، گوینده بدون در نظر گرفتن اینکه چه کسی صاحب دیکشنریست، میپرسد که ایا انها همراه خود دیکشنری دارند. زمانیکه دیکشنری مال شما نیست، اما فقط در آن لحظه همراهتان است، ممکن است با استفاده از عبارت locative بگویید یک دیکشنری دارید. جای تعجب ندارد که نتوانید برای صحبت درباره ی اعضای بدنتان،خواهر و برادرتان و غیره که نمیتوانند از شما جدا شوند، از عبارت locative استفاده کنید. مثال های زیر را نمیتوان با عبارات locative دوباره جمله بندی کرد.

Ayᶊe’nin sarı saçları ve mavi gözleri var.

عایشه موی بلوند و چشمان آبی دارد.

 

Murat’ın iki ablası var.

مراد دو خواهر دارد.

 

تمرین1

جملات var/yok (1-10) را به ترجمه شان وصل کنید (الف-د) . توجه کنید که تعدادی از انها ترجمه ی تحت اللفظی نیستند.

1- Ahmet’in babasının kalbi var.          

2- Anneannemin ᶊekeri yok.

3- Bir kaç dakikanız var mı?

4- Bu filmin Türkçe alt yazısı var mı?

5- Fazla kaleminiz var mı?

6- Harika bir fikrimiz var.

7- Kayıp dagcılardan bir haber var  mı?

8- Kimse yok mu?

9- Yardıma ihtiyacınız var mı?

10- Yarın boᶊ vaktiniz var mı?

الف) پدر احمد بیماری قلبی دارد.

ب) چند دقیقه وقت داری؟

پ) مداد اضافی داری؟

ت) فردا وقت آزاد داری؟

ث) به کمک احتیاج داری؟

ج) ای فیلم زیرنویس ترکی دارد؟

چ) خبر جدیدی از کوهنوردهای گمشده هست؟

ح) کسی اون بیرون هست؟

خ) مادربزرگ من دیابت ندارد.

د) ما یک ایده ی فوق العاده داریم.

 

تمرین2. با استفاده از فعل های var/yok چیزهایی که در اتاق یا آپارتمانتان دارید را بنویسید.

 

örnek: Odamda bir yatak var. Odamda televizyon yok.

تمرین3. با استفاده از ساختارملکی و فعل های var و yok در زبان ترکی استانبولی ، چیزهایی که دارید و ندارید را بنویسید.

 

7.2 var/yok در ساختارهای وابسته

زمانی که جملاتی که برای بیان وجود داشن/نداشتن بصورت عبارات گنجانده شده در ساختارهای وابسته ظاهر میشوند، var/yok جایگزین فعل ol (منفی olma) میشوند و پسوند های اسم ساز از قبیل DIK, -(y)AcAK, یا -mA, -mAK به ol(ma)- متصل میشوند.

Istanbul’da çok Japon turist var.

تعداد بسیار زیادی توریست ژاپنی در استانبول وجود دارند.

Istanbul’da çok Japon turist olduğunu biliyorum.

من میدانم که تعداد بسیار زیادی توریست ژاپنی در استانبول وجود دارند.

Bugün ders yok.

امروز هیچ کلاسی نیست(وجود ندارد).

Bugün ders  olmadığını herkes biliyor.

همه میدانند که امروز هیچ کلاسی نیست.

Menude Türk kahvesi var.

در منو قهوه ی ترک هست.

Menüde Türk kahvesi olmasına ᶊaᶊırdım.

از اینکه در قهوه ی ترک در منو وجود دارد، تعجب کردم.

Babamın hiç boᶊ vakti yok.

پدر من هیچ وقت خالی ای ندارد.

Babamın hiç boᶊ vakti olmamasına üzülüyorum.

متاسفم که پدرم هیچ وقت خالی ای ندارد.

 

7.3 var/yok در عبارات موصولی

زمانیکه جملات نشان دهنده ی وجود داشتن/نداشتن در عبارات موصولی نمایان میشوند، var/yokجایگزین فعل ol یا شکل منفی olma میشوند، و پسوند موصولیِ اسم سازِ -(y)An به فعلِ ol(ma)- متصل میشود.

Ablamın Haziran’da düğünü var. Haziran’da düğünü  olan ablam . . .

خواهر بزرگترم که در ژوئن عروسی دارد... خواهر بزرگترم در ژوئن عروسی دارد.

 

Bu yolcunun bileti yok. Bileti olmayan yolcu . . .

مسافری که بلیط ندارد...این مسافر بلیط ندارد .

 

7.4 زمان و وجه در فعل های var و yok در زبان ترکی استانبولی

Var و yok ، زمان/وجه و تعدیل کنندگانی از قبیل -(y)DI, -(y)mIs¸, -(y)sA که به اسم ها و صفت هامتصل میشوند را میگیرند. بنابراین، به لحاظ صرف فعل، متعلق به گروه اسمی میباشند.

Geçen hafta Istanbul’da çok turist vardı.    

Aslıhan’ın parası yokmuᶊ.

Zamanınız yoksa daha sonra konuᶊalım.

زمانیکه سایر زمان/وجه یا تعدیل کنندگان باید به var/yok متصل شوند، ol(ma) جایگزین var/yok میشود و نیز پسوند ها به ol(ma)- متصل میشوند. در مثال نخست در قسمت زیر، علامت آینده سازِ -(y)AcAK به ol-. متصل است. در مثال های دوم، سوم و چهارم، فعل ماضی به ol(ma)- متصل شده تا یک حدس یا یک معنی عادی را نشان دهد.

Bu yaz Istanbul’da daha çok turist olacak.

Bu yaz herhalde Istanbul’da daha çok turist olur.

Bu saatte köprüde çok trafik olur.

Metin bu saatte evde olmaz.

در حالتی مشابه، سایر علامت های حالت ،به جای var/yok به ol(ma)- متصل میشوند.

Benim hiç vaktim yok. Vaktim olsa spor yaparım.

Spor yapmak için vaktim olmalı, benim maalesef vaktim yok.

 

7.5 علامت های شخص در var/yok

Var و yok عموما در ساختارهای locative و ملکی که در بالا با مثال نشان داده شدند، استفاده میشوند و علامت شخص را با خودشان ندارند. با اینکه به ندرت اتفاق میفتد، اما انها میتوانند بجز فاعل های سوم شخص مفرد، فاعل هایی نیز داشته باشند، و در چنین مواردی آنها علامت شخص میگیرند که درواقع این علامت ها به گزاره های اسمی متصل شده اند.

Ben bu iᶊte yokum.

Ben bu fotografta var mıyım?

Sen bu fotografta yoksun.

Davetliler arasında sen de varsın.

Biz yarın evde yokuz.

Siz bu listede varsınız ama öbür listede yoksunuz.

در این قسمت نمونه ی کامل آمده است. (توجه: در اینجا و هر قسمت دیگر ‘+’ نشانه ی عبارت مثبت است، ‘-‘عبارت منفیست، ‘+/?’ سوال مثبت، و ‘-/?’ سوال منفیست.)

 

 

 

+

-

+/?

-/?

Ben

varim

yokum

var mıyım?

yok muyum?

Sen

varsın

yoksun

 

var mısın?

yok musun?

O

var

yok

var

yok mu?

 

Biz

varız

yokuz

var mıyız?

yok muyuz?

Siz

varsınız

yoksunuz

var mısınız?

yok musunuz?

Onlar

var(lar)

yok(lar)

var(lar) mı?

yok(lar) mı?

 

همانطور که در مثال ها مشاهده میکنید، علامت نفی وجود داشتن یعنی yok ، دستخوش تغییر  k–ğ قرار نمیگیرد. این اصطلاحِ varım yoğum ، به معنای همه چیزم (معنای تحت اللفظی آن دارو ندارم است)، تنها استثنا است.

 

7.6 yok در مقابل değil

Değil علامت نفی است که به اسم ها و دیگر گروه های اسمی از قبیل صفات و ضمائر متصل میشود. در این قسمت مثال هایی از این علامت نفی آورده شده که میتوانید استفاده ی آن را در مقابل yok’s قرار داده و با هم مقایسه کنید.همانطور که دردومثال اول میبینید، yok در بستر های ملکی همراه با معنی "... وجود ندارد" استفاده میشود.

Ben öğrenci değilim.

من یک دانش آموز نیستم.

Benim öğrencim yok.

من دانش آموزی ندارم.

Hasan benim öğrencim değil.

 حسن دانش آموز من نیست.

Kitaplar bu kutuda degil.

کتاب ها در این قفسه نیستند.

Bu kutuda kitap yok.

هیچ کتابی در این قوطی وجود ندارد.

آنها میتوانند بصورت معاوضه ای در مثال های زیر استفاده شوند.

Annem evde yok.

 مادر من در خانه نیست.

Annem evde degil

. مادر من در خانه نیست.

 

تمرین4.

جملات زیر را با yok یا değil کامل کنید. ممکن است به علامت های دیگری نیز نیاز داشتید، مثل علامت های شخص.

1- Ben evli --------.

2- Bu benim çocuğum-------.

3- Ben çocuk--------.

4- Benim çocuğum-------.

5- Ahmet ve sen kardes---------.

6- Bu odada hiç sandalye---------.

7- Sandalyeler bu odada-------------.

8- Bu Mehmet Bey’in pasaportu---------.

9- Mehmet Bey’in bileti----------- mu?

10 - Bu Selim’in bisikleti----------. (این دوچرخه ی سلیم نیست.)

11- Selim’in bisikleti----------. (سلیم دوچرخه ندارد)

12- Dün akᶊam partide çok yabancı------.

13- Ben dun akᶊam partied--------.

14- Bende hiç para-------.

15- Babam evde----------.

16-  çocuklar bu saatte neden okulda-----?

17- Bugün ders----------. Okul tatil.

18- Murat artık öğrenci------.

19- Bu film hiç güzel---------.

20- Bu gazetede hiç önemli bir haber-----.

21- Bu gazetedeki haberler hiç onemli---------.

22- Levent hiç yakıᶊıklı----------.

23- Ankara buraya uzak-------------.

24- Ankara’da hiç deve---------.

25- Bu deve-------------, zebra.

26- Bu sorular hiç kolay----------.

27- Toplantı saat beᶊte------?

28- Saat beᶊte toplantı-------?